Ate en de seeheks van Gerbrich Vreeling, Afûk, 6+ (friestalig)
Deze Friestalige bespreking stond op 5 juni de Leeuwarder Courant. De Nederlandse vertaling van de recensie, staat eronder.
De klifminskjes ût it boek ‘Ate en de seeheks’ binne ûngefear sa grut as in kabouter en je fine se allinnich lâns de Gaasterlânske kliffen oan ‘e Iselmar. Foar de klifminskjes is dat wetter sa grut dat se it in see neame. Gerbrich Vreeling út Eastermar debutearret as berneboekeskriuwer mei in boek wêr’t se ek de yllustraasjes foar makke hat.
‘Ate en de seeheks’ is in leaf en yntym mearke oer in jonge dy’t de winsk fan syn sike omke besiket út te fieren. Dat fiert him fia omwegen nei de seeheks yn Laaksum oer wa’t er in soad aaklike ferhalen heard hat. Ate ferklaait him as klifwyfke om’t de hekse it net sa op manlju liket te hawwen. Hy besoarget har in brief fan syn omke mei de fraach om in genêslik drankje.
De saneamde hekse is eigensinnich en hat wol echt heksemanierkes, want wa set no kwallesop mei spinnepoatsjes en miere-aaikes op tafel? Dochs is se hiel oars as Ate him foarsteld hie. “Jo binne bêst aardich foar in seeheks”, seit Ate. Faaks tsjoent se der in bytsje raar yn om, mar Ate leaut wol dat se benammen minsken helpe wol, lykas de seeheks sels seit. Der is allinne dat probleem mei manlju ‘dy’t alles better witte en manlju dy’t wat beloovje’.
Yn it nijsgjirrige slot blykt wêr’t dat wantrouwen tsjin manlju wei komt. Omke Simen hat syn omkesizzer net samar nei krekt dizze frou stjoerd. It smiet in oannimlik ‘se libje noch lang en gelokkich’ ein op dat past by de konvinsjes fan it mearke. It is in ferhaal mei in fine ûnderlaach oer foaroardielen, miskommunikaasje en ferjouwing.
Gerbrich Vreeling makke sels de tekeningen dy’t de sfear fan it mearke werjaan. Earder levere se bydragen oan It Grutte Foarlêsboek, diel 1 en 2 en heart by de groep skriuwers dy’t gearwurket oan ferhalen oer Keimpe de Krokodil, foar bern fan 4 oant 8 jier. Mei dit debút lit se sjen oer in feardige pinne te beskikken en snapt er wat in foarlêsboek yn it Frysk nedich hat. It boek is geskikt om foarlêzen te wurden troch de protte dialogen en moaie beskriuwingen. En net te ferjitten ûtroppen as ‘potferjanhinnekont’, ‘blikje pibe’ en ‘snotferjokky’.
Nederlands:
De klifmensjes uit het boek ‘Ate en de seeheks’ zijn ongeveer zo groot als een kabouter. Je vindt ze alleen langs de Gaasterlandse kliffen, daar ligt Klifjesland aan het IJsselmeer. Voor de klifmensjes is dat water zo groot dat ze het een zee noemen. Gerbrich Vreeling uit Eastermar debuteert als kinderboekenschrijver met een boek waarvoor ze ook de illustraties maakte.
Ate en de seeheks is een lief en intiem sprookje over een jongen die de wens van zijn zieke oom uit probeert te voeren. Dat voert hem via omwegen naar de zeeheks in Laaksum over wie hij veel enge verhalen heeft gehoord. Ate verkleedt zich als klifwyfke omdat de heks het niet zo op mannen lijkt te hebben. Hij bezorgt haar een brief van zijn oom met de vraag om een genezend drankje.
De zogenaamde heks is eigenzinnig en heeft wel echte heksentrekjes want wie zet er nou wallesop mei spinnepoatsjes en miere aaikes op tafel. Toch is ze heel anders dan Ate zich had voorgesteld. “Jo binne best aardich foar in seeheks.” Misschien tovert ze er soms een beetje raar in om, maar Ate geloof wel dat ze vooral mensen wil helpen, zoals ze zelf zegt. Er is alleen dat probleem met mannen ‘die alles beter weten en mannen die iets beloven’.
In het verrassende slot blijkt waar dat wantrouwen tegen mannen vandaan komt. Ome Simen heeft zijn neefje niet zomaar naar juist deze vrouw gestuurd. Het leidt tot een geloofwaardig ‘ze leefden nog lang en gelukkig’ einde dat past bij de conventies van het sprookje. Het is een verhaal met een fijne onderlaag over vooroordelen, miscommunicatie en vergeving.
Gerbrich Vreeling maakte zelf de tekeningen die de sfeer van het sprookje verstreken. Eerder leverde ze bijdragen aan It Grutte Foarlêsboek, diel 1 en 2 en hoort bij de groep schrijvers die samenwerkt aan verhalen over Keimpe de Krokodil, voor kinderen van 4 tot 8 jaar. Met dit debuut laat ze zien over een vaardige pen te beschikken en snapt ze wat een voorleesboek in de Friese taal nodig heeft. Het leent zich om voorgelezen te worden door de vele dialogen en heerlijke foetertermen als potferjanhinnekont, blikje pibe en snotferjokky.
