De vogels van Marleen Nelen, Querido, 12+
De Vlaamse schrijfster Marleen Nelen schreef meerdere jeugdromans voordat ze de overstap maakte naar uitgeverij Querido die Hertz en Alles wat licht is publiceerde. Maar ook daar vielen haar boeken niet enorm op bij het publiek en jury’s en dus blijft haar echte doorbraak nog steeds uit. Of dat met haar nieuwe jeugdroman De Vogels gaat veranderen, is de vraag. Niet door de kwaliteit, daar is niks mis mee. Maar net als haar vorige boeken is het wellicht te eigenzinnig voor een groot publiek. Een verhaal over zigeuners (een term die niet in het boek voorkomt) in de negentiende eeuw. Het verdient overredingskracht om jongere lezers er warm voor te maken.
De rode draad in haar werk is dat er meestal een historische component aanwezig is. De Vogels speelt zich anderhalf geleden af in Transsylvanië. Een verhaal over het rondtrekkende volk Rom (Roma werd pas later geïntroduceerd). De moeder van Mika woont liever op dezelfde plek, maar na haar plotselinge overlijden raakt zijn vader in conflict met de rentemeester en kan ‘niet meer ademen in dat huis’.
Het boek begint als de vader van Mika door de politie wordt meegenomen en afgevoerd. Mika sluit zich aan bij een groep Rom en leidt een rondzwervend bestaan tot hij de aansluiting verliest. Meer dood dan levend wordt hij door een paar dorpelingen gevonden en liefdevol opgenomen in de gemeenschap. Zijn talent voor tekenen valt op en door te poseren voor een kunstschilder, verwerft hij een doel en betekenis in zijn leven en de gemeenschap. Ook omdat hij kan lezen en schrijven, wat binnen de Rom niet gebruikelijk is. ‘Taal is voor een Rom iets onzinnigs’. In feite is De vogels een coming of age verhaal over een jongen die het zelf moet zien te rooien.
Het boek valt vooral op door de stilistische finesse. Nelen gebruikt poëtische en veelzeggende beelden. Na het overlijden van de moeder: ‘Onze heuvel groeide van verdriet. Hoog en eenzaam torende hij boven het dorp uit’. De titel verwijst naar het voortdurend onderweg zijn en de grilligheid van het zwervende bestaan. De vondst van de bijkans bevroren Mika in het bos, wordt door zijn nieuwe ‘moeder’ omschreven met deze beeldspraak: ‘De wind blaast ons als een pluis naar waar hij wil en hij weet meer dan wij. We rolden over de lange, lege weg en vonden jou.’ Nelen verwoordt ook de weerstand en vooroordelen waar de Rom mee te maken krijgen. Op voorhand worden ze verdacht van diefstal en een van de reacties op een schilderij waarop Mika is te zien, is dat zijn ‘dierlijke woestheid’ zo goed naar voren komt.
Waar en wie bij hoor je thuis? Dat is de onderliggende vraag van De vogels. Mika twijfelt of hij de veiligheid van het dorp moet verlaten om met de Rom verder te trekken. Welk leven past er bij zijn identiteit? Zit het in zijn aard om onderweg te zijn en telkens zijn boeltje te pakken en weer te vertrekken. Of past de honkvastheid van zijn moeder meer bij hen. ‘Het gaat niet over het gemakkelijkste leven, maar over waar je thuis hoort’.
Een bijzonder boek voor de fijnproevers waarin veel tussen de regels schuil gaat. Oh ja, niet te vergeten: de hoofdrol voor zijn kip Csirke. Alleen zij al is een reden om De vogels te gaan lezen
