Verbied dit boek! van Alan Gratz, vertaling Pim Lammers, Kluitman, 10+
‘Voor alle bibliothecarissen’, staat er voorin Verbied dit boek! van Alan Gratz. Een hoognodig en prachtig steuntje in de rug voor iedereen in het boekenvak die geconfronteerd wordt met de nieuwe censuur. Die trend is vooral gaande in de Verenigde Staten onder Trump, maar sijpelt helaas door in de rest van de wereld. Ook in ons land zijn er genoeg voorbeelden van conservatieve krachten die in willen grijpen in onderwijs en bibliotheken. Denk alleen maar aan de ophef rond Lentekriebels van de afgelopen jaren. Niet voor niks is juist Pim Lammers gevraagd dit boek te vertalen.
Naast support voor geplaagde bibliotheekmedewerkers en leerkrachten is dit boek van de Amerikaanse schrijver Alan Gratz vooral een cadeautje voor kinderen. Wat een origineel, sprankelend en geestig verhaal schreef Gratz. Het startpunt is het moment dat negenjarige Amy Anne erachter komt dat haar lievelingsboek uit de bibliotheek is verdwenen. De bibliothecaresse vertelt haar dat dit op last van het schoolbestuur is gebeurd na klachten van ouders. Amy Anne is een boekenwurm, een bescheiden en verlegen meisje dat zich niet snel uitspreekt. Maar hou je vast: in dit boek stijgt ze boven zichzelf uit en ontketent een gigantisch protest onder leerlingen van haar school, wanneer er nog veel meer boeken worden verboden.
Gratz heeft daar een paar uitermate slimme acties voor bedacht. Het begint met de Kluisbibliotheek voor Verboden Boeken. Vanuit haar schoolkluisje leent Amy Anne de verboden boeken uit. Dat is een doorslaand succes omdat kinderen denken dat de boeken die ze niet mogen lezen wel goed moeten zijn. Zoals een leerling zegt: “Net zoals bij al die zenders die mijn ouders op tv hebben geblokkeerd.” Amy Anne begrijpt vooral niet waarom de boeken verboden worden. Het lijkt heel willekeurig en nergens op gebaseerd. Volgens sommige ouders zetten de boeken aan tot slecht gedraag. Maar uit geen enkel heeft Amy Anne geleerd dat ze moest stelen, liegen of valsspelen.
Gratz maakt er geen pamflettistisch boek en daardoor komt de boodschap nog meer aan. Door ironie en milde spot stelt hij via de kinderen de idioterie van de censuur aan de kaak. Misschien zijn Kikker en Pad wel een homokoppel of klopt het dat hun hersenen worden verpest en ze op den duur in gewelddadige criminelen veranderen door het lezen van boeken. Een jongen stelt sarcastisch dat hij Satan is gaan vereren door een verboden boek. Het is sterk dat Gratz niet inzoomt op boeken waarin (homo)seksualiteit een rol spelen. Hij gebruikt voorbeelden zoals Matilda en de boeken over Kapitein Onderbroek, waartegen in Amerika daadwerkelijk bezwaar is gemaakt. Het laat zien hoe wijd verbreid de censuur is.
De boodschap is helder en genuanceerd. Je mag best met kinderen meekijken welke boeken geschikt zijn maar uiteindelijk heeft niemand het recht te bepalen welke boeken je mag lezen, behalve je ouders. In Verbied dit boek! is deze moraal verpakt in een heerlijk verhaal over een meisje van kleur (ook geen toeval) dat tegen haar karakter in de strijd aangaat met klagende volwassenen. Met succes en ook daar zit een boodschap in, uitgesproken door de schoolbilbiothecaresse die de kinderen steunde in hun strijd: “Brave vrouwen schrijven zelden geschiedenis”.
