‘Aouda & Passepartout. Reis naar de vrijheid in tachtig dagen’ van Adwin de Kluyver, Lemniscaat, 12+
Deze bespreking stond in juni in zowel de Leeuwarder Courant als het Friesch Dagblad.
Reis om de wereld in 80 dagen van Jules Verne is een van de klassieke verhalen die door de eeuwen heen verteld blijven worden. Net als bijvoorbeeld Alice in Wonderland, waarvan begin dit jaar een toegankelijke versie voor jongere kinderen verscheen, geschreven door Tiny Fisscher. Zij bewerkte eerder met veel succes het net zo wereldberoemde Alleen op de wereld. Ook het iconische verhaal over Peter Pan isvorig jaar opnieuw in het Nederlands vertaald en van prachtige illustraties voorzien door Floor Rieder.
Het zijn verhalen die de tand des tijds doorstaan mede omdat ze regelmatig worden gereviseerd. Al zit er een groot verschil tussen vertalen, bewerken en het oorspronkelijke verhaal van een volledig nieuw jasje voorzien. Adwin de Kluyver doet het laatste met het klassieke reisverhaal van Jules Verne. De Leeuwarder is voormalig journalist en tegenwoordig schrijver, historicus en organisator van filmfestivals op Vlieland. Hij heeft een historische fascinatie voor ontdekkingsreizigers en schreef meerdere boeken over poolexpedities. Bij herlezing van Reis om de wereld in 80 dagen viel het hem op dat het boek wel erg eenzijdig is gericht op de witte, rijke, mannelijke Europese reiziger. De inwoners van andere landen fungeren als figuranten en vrouwen komen er al helemaal bekaaid van af. Dat moest anders kunnen, dacht hij. Het resultaat is een verrassend kinderboek waarin het perspectief volledig is gekanteld.
Even het geheugen opfrissen. Het oorspronkelijke verhaal uit 1873 gaat over Phileas Fogg die tegen een fiks geldbedrag met zijn Londense zakenvrienden wedt dat hij in tachtig dagen om de wereld kan reizen. Zijn nieuwe bediende Passepartout vergezelt hem en aan het begin van de reis redden ze Aouda, een jonge Indiase weduwe, van de brandstapel. Die twee zijn in de versie van Verne bijfiguren. De Kluyver bombardeert beide jongelingen tot de nieuwe helden door ze veel meer reliëf en een sterk karakter te geven. Passepartout stond in Parijs op de barricades tegen de uitbuiting van arbeiders. Aouda heeft zich altijd verzet tegen de in haar land heersende modus dat vrouwen geacht worden te gehoorzamen en geen vragen te stellen. De twee kunnen het goed vinden en ontdekken wie ze zijn en waar ze voor willen staan: vrijheid en rechtvaardigheid. Ze vertrouwen op hun eigen ogen en harten en gaan zelfbewust de confrontatie aan met Phileas Fogg. Hij is de man van de schema’s die ‘wil reizen zonder werkelijk te bewegen.’
Deze nieuwe versie is niet gewild modern of hip maar vooral toegankelijk en meeslepend, met natuurlijk een duidelijke moraal: vrouwen en mensen met een andere afkomst doen er toe. En de industriële revolutie bood veel moois, maar het waren wel vooral de rijken en machtigen die ervan profiteerden. Veel actueler kan een thema niet zijn in een tijd waarin big tech de dienst uitmaakt
Er is geen voorkennis over het boek van Jules Verne nodig om deze versie te begrijpen of te kunnen waarderen. Aoude & Passepartout staat op zich en is een meeslepend en spannend, historisch verhaal dat ook nog eens opvallend goed is geschreven. De wisselende perspectieven en gedoseerde terugwijzingen sleuren je vanaf het begin het verhaal in. Je wilt deze twee jongen mensen leren kennen en volgen wat ze teweeg kunnen brengen. In zijn bloemrijke stijl is De Kluyver behoorlijk scheutig met beeldspraak. Vaak sterk: ‘ze lag daar als een verdwaalde komma die een zin was kwijtgeraakt’, soms schiet het door: ‘de zon kwam op als een gebakken ei in een dampende hete pan van rook en rot’. Het boek sluit af met een lofzang op het ontstaan van de drukpers want ‘boeken zijn deuren naar nieuwe kennis en kansen.’ Dat bewijst ook dit boek maar weer.
